Kiến thức về Gốm sứ
Men Mai Tử Thanh vs men Phấn Thanh: chọn loại nào?
Th5
Trong hơn 500 năm lịch sử, lò Long Tuyền không chỉ sản xuất một loại men duy nhất. Người chơi gốm thường nhầm lẫn hoặc dùng lẫn lộn các tên gọi, bởi nhìn bề ngoài tất cả đều xanh ngọc. Thực ra có sự phân biệt rõ ràng giữa các dòng men, và sự khác biệt đó ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị thẩm mỹ, cảm giác cầm trên tay, và cả độ phù hợp với từng cách thưởng trà.
Men Mai Tử Thanh (梅子青 – Meiziging)
Đây là dòng men đặc trưng nhất, phát triển rực rỡ nhất dưới triều Nam Tống và Nguyên. Tên gọi xuất phát từ hình ảnh quả mận xanh chưa chín (梅子 = quả mận, 青 = xanh).
Đặc điểm nhận biết:
- Màu xanh đậm, no, gợi cảm giác căng tràn như vỏ mận xanh chín tới
- Men dày, bóng sâu như ngọc bích — nhìn vào như có chiều sâu bên trong
- Thường có mạng nứt mịn (khai phiến) tự nhiên trên bề mặt
- Chân đế lộ cốt xám đá hoặc nâu đỏ — đây là đặc điểm nhận dạng quan trọng
- Họa tiết thường là chạm khắc nổi: cá bơi, hoa sen, mây
Xem thêm: Giới thiệu chi tiết về chất men Mai Tử Thanh của dòng sứ Long Tuyền
Men Phấn Thanh (粉青 – Fenqing)
Phấn Thanh (粉青 = xanh phấn) là dòng men đối lập về thẩm mỹ so với Mai Tử Thanh — nhẹ nhàng, thuần khiết hơn, và không kém phần quý phái.
Đặc điểm nhận biết:
- Màu xanh nhạt, pha xám, gần giống màu phấn viên — nhìn như sương mù phủ trên ngọc bích
- Men mỏng hơn Mai Tử Thanh, bề mặt mịn và đều hơn, ít mạng nứt
- Cảm giác cầm: nhẹ tay hơn, không nặng tay như mai tử thanh
- Ánh sáng phản chiếu mượt hơn — ít “no” màu, thiên về sự thanh tao hơn là uy lực
- Cũng lộ cốt xám ở chân đế, nhưng phần men trên thân có màu nhạt hơn rõ rệt
Bảng so sánh: Mai Tử Thanh vs Phấn Thanh
| Tiêu chí | Mai Tử Thanh (梅子青) | Phấn Thanh (粉青) |
|---|---|---|
| Màu sắc | Xanh đậm, no màu, pha lẫn sắc mận chín | Xanh nhạt, pha xám, như phấn phủ sương |
| Độ dày men | Dày, nhiều lớp | Mỏng hơn, đều hơn |
| Bề mặt | Bóng sâu, có thể có mạng nứt mịn | Mịn mượt, ít nứt, ánh đều |
| Cảm giác thị giác | Căng, uy lực, như ngọc bích nguyên khối | Thanh nhẹ, dịu mắt, như sương mai |
| Đỉnh cao lịch sử | Nam Tống – Nguyên (1127–1368) | Nam Tống (đặc biệt giai đoạn đầu – giữa) |
| Phù hợp với | Người thích vẻ đẹp sang trọng, có chiều sâu | Người thích thẩm mỹ nhẹ nhàng, thuần túy |
| Độ khó chế tác | Rất cao (men dày đòi hỏi kiểm soát lò tốt) | Cao (đòi hỏi men phủ đều, nung chuẩn) |
| Giá trị sưu tầm | Nhỉnh hơn (hiếm, khó làm) | Cao, nhưng dễ tiếp cận hơn |
Các dòng men khác của Long Tuyền
Ngoài hai dòng men chủ lực trên, sứ Long Tuyền còn có một số biến thể đáng chú ý:
Men Đồng Quan (铜官青): Tông xanh pha lam, xuất hiện chủ yếu ở thời Minh. Ít được sưu tầm hơn, nhưng có giá trị lịch sử.
Men nâu vàng (Brown spot / 褐斑): Một số sản phẩm Long Tuyền cố ý để lộ phần đất sét nâu trên bề mặt, tạo thành đốm nâu vàng tương phản với nền men xanh. Kỹ thuật này gọi là “hổ斑” (đốm hổ) hoặc “tử khẩu thiết túc” (miệng tím chân sắt) — vừa là dấu hiệu nhận dạng, vừa được coi là điểm thẩm mỹ độc đáo của Long Tuyền.
Men xanh xám (灰青): Thường gặp ở các sản phẩm thời Bắc Tống, chưa đạt đến độ tinh tế của Nam Tống. Màu nhạt, ngả xám, kém bóng hơn.
Men Mai Tử Thanh hay Phấn Thanh — nên chọn loại nào?
Câu trả lời phụ thuộc vào mục đích sử dụng và thẩm mỹ cá nhân:
- Dùng để thưởng trà hàng ngày: Phấn Thanh có bề mặt mượt, nhẹ tay, màu thanh nhã — phù hợp với không gian trà nhẹ nhàng, thiên về thiền định.
- Làm vật phẩm sưu tầm / quà tặng cao cấp: Mai Tử Thanh nổi bật hơn về mặt thị giác, độ sâu men ấn tượng hơn, dễ gây wow effect khi nhìn trực tiếp.
- Uống trà nhạt (bạch trà, trà xanh): Cả hai đều phù hợp — màu men không ảnh hưởng đến hương vị nhưng tạo backdrop thẩm mỹ. Nhiều người chơi trà cho rằng Phấn Thanh tôn nước trà xanh hơn.
- Uống trà đậm màu (hồng trà, hắc trà): Mai Tử Thanh có màu đủ đậm để không bị nước trà “lấn át” về mặt thị giác.
Xem thêm trong chuỗi kiến thức Long Tuyền tại Quân Trà
- Giới thiệu về chất men Mai Tử Thanh của dòng sứ Long Tuyền
- Phân loại nghệ nhân gốm sứ Long Tuyền (Longquan)
- Sứ Long Tuyền, nhận biết gốm sứ Men Ngọc Long Tuyền
Lưu ý của Quân Trà: Trên thị trường hiện nay có rất nhiều sản phẩm tự nhận là “Men Mai Tử Thanh” nhưng thực chất chỉ là men xanh thông thường, phủ nhanh, không đạt độ dày và chiều sâu màu của men truyền thống. Dấu hiệu phân biệt đơn giản nhất: nhìn nghiêng — men thật của Long Tuyền có độ trong sâu, không phẳng như sơn.
Các tác phẩm men Mai Tử Thanh tại Quân Trà hiện nay đều là sản phẩm của nghệ nhân Nghiêm Thiếu Anh. Xưởng của nghệ nhân Nghiêm Thiếu Anh (严少英) ngày nay rất nổi tiếng với dòng men Mai Tử Thanh (梅子青 – men xanh mận) trong lĩnh vực sứ Long Tuyền (Longquan celadon) hiện đại tại Trung Quốc. Sinh năm 1978 tại Long Tuyền, tỉnh Chiết Giang, bà là một trong những nghệ nhân nữ tiêu biểu của thế hệ trẻ, được công nhận là đại diện kế thừa dự án di sản văn hóa phi vật thể “Kỹ thuật nung sứ Long Tuyền” của thành phố Long Tuyền. Bà sáng lập thương hiệu “禺沐青云” (Dụ Mộc Thanh Vân) năm 2009, chuyên sản xuất các sản phẩm sứ cao cấp với phong cách tinh tế, kết hợp truyền thống và sáng tạo đương đại.
Tác giả
Bài liên quan:
